Vrijwilligers Natuurpunt Lommel krijgen eervolle vermelding voor behoud en herstel van de vloeiweiden

  • 1 oktober 2021

Tijdens de prijsuitreiking van de Onroerenderfgoedprijs 2021 beloonde de jury de vrijwilligers van Natuurpunt Lommel met een eervolle vermelding voor hun tomeloze inzet voor het behoud en herstel van de historische vloeiweiden van de Grote Watering.

De vloeiweiden van de Grote Watering vormen een uniek cultuurhistorisch landschap. Natuurpunt Lommel werkt al meer dan veertig jaar aan het behoud en herstel ervan. Het project is een toonvoorbeeld van duurzaamheid in de vele betekenissen van het woord: het heeft een grote ecologische impact, het bewaart een historisch landschap (materieel erfgoed) en het zorgt ervoor dat de oude techniek van het witteren niet verloren gaat maar wordt doorgegeven aan volgende generaties (immaterieel erfgoed). 15 ha verwaarloosde bevloeiingbedden werden terug omgevormd tot functionerende bevloeiingsweiden. De vrijwilligers nemen allerlei initiatieven om zowel het landschap als het gebruik, die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, veilig te stellen voor de toekomst. 

De vloeiweiden in Lommel zijn gelegen in het noordoosten van de stad, waar vroeger Lommel-Kolonie gelegen was. Ze zijn aangelegd rond het midden van de 19de eeuw, onder leiding van de Belgische staat. Die wilde met het initiatief de grond van onvruchtbare gebieden omzetten in iets wat kon renderen voor armelui. 

In de jaren 1980 lagen de vloeiweiden al drie decennia te verkommeren, toen Natuurpunt Lommel het initiatief nam om het landschap nieuw leven in te blazen. Vrijwilligers bekwaamden zich in de oude technieken om het land te bevloeien met water van het kanaal Bocholt-Herentals. Wat de vloeiweiden in Lommel bijzonder maakt is dat het hier gaat om een aaneengesloten, opnieuw werkzaam gebied van vijftien hectaren. 

Het bevloeien van de weiden of ‘witteren’ was een economische activiteit die in de 18de en 19de eeuw in heel Europa aan belang won. Natuurpunt Lommel is er in de laatste veertig jaar in geslaagd om dit historisch beroep met de hulp van vrijwilligers nieuw leven in te blazen. Hierdoor stelden ze zowel het landschap als het gebruik ervan veilig voor de komende generaties, inclusief alle zeldzame planten en dieren die dankzij het kalkrijke water van de Maas kunnen gedijen op de vloeiweiden. Een 200-tal van de hier aanwezige planten komen in België niet algemeen meer voor. Meerdere zijn vrij zeldzaam. De vegetatie van de vloeiweiden is zelfs uniek voor geheel West-Europa. 

De beheerders lieten zich tijdens het traject leiden door actuele onderzoeksresultaten. Achter de praktijk zit een degelijk uitgebouwde theorie, die het voortbestaan van de vloeiweiden zal waarborgen. Door in een kennisnetwerk te stappen met vertegenwoordigers uit heel Europa, maken de beheerders keuzes op het scherp van de snee. Het is ongelofelijk knap wat een kleine afdeling van Natuurpunt, mét gedreven vrijwilligers, heeft kunnen verwezenlijken in de afgelopen veertig jaar: het gebied werd in 2003 beschermd als cultuurhistorisch landschap en de praktijk van het witteren werd in 2019 erkend als Vlaams immaterieel erfgoed. En vandaag krijgen de vloeiweiden een eervolle vermelding bij de Onroerenderfgoedprijs 2021.

Lommel Vloeiweiden