Eregalerij

Op deze pagina maak je kennis met alle projecten die in de voorbije edities een onderscheiding hebben gekregen. Wil je filmpjes bekijken van deze projecten? Dan verwijzen we je graag door naar ons YouTubekanaal

2020 - Publiek toegankelijk erfgoed

Predikheren Mechelen

Het Predikheren in Mechelen - winnaar en winnaar van de publieksprijs

Het Predikheren in Mechelen is een barok klooster uit de zeventiende eeuw dat sinds 1980 beschermd is. Het vervulde in zijn lange geschiedenis verschillende rollen: opvangtehuis voor arme bejaarden, militair hospitaal en militaire kazerne met wapenarsenaal. Na jarenlange leegstand en verwaarlozing kreeg het complex recent een herbestemming als stadsbibliotheek. Afbrokkelende verflagen en bouwsporen uit het verleden zijn er niet alleen geconsolideerd, maar krijgen een ereplaats in het ontwerp. Je kan als het ware alle historische verhaallijnen van het monument aflezen. Er is ook plaats voor vernieuwing. Dankzij hedendaagse dakkapellen kon de bibliotheek een plaats krijgen op de bovenste verdiepingen van het voormalige klooster. Hierdoor is de zolderruimte optimaal benut en bleef de historische binnenkoer een open ruimte. Met een bar, een restaurant en ruimtes voor concerten en lezingen is het Predikheren een open huis voor de Mechelaar geworden. Het gebouw en het plein errond hebben de wijk nieuw leven ingeblazen. 

Het Gruuthusemuseum in Brugge - laureaat

Het Gruuthusemuseum in Brugge bevindt zich in de voormalige patriciërswoning van de heren van Gruuthuse. Historisch hadden zij het monopolie op gruit, het kruidenmengsel voor gruitbier. De kern van hun stadspaleis stamt uit de vijftiende eeuw. In de negentiende eeuw verbouwde de bekende neogotische architect Louis Delacenserie de site tot museum. Het geheel werd in 1938 beschermd en was intussen toe aan een grondige restauratie. Daarbij maakten de architecten een mooie balans tussen oud en nieuw. Een toegevoegd hedendaags onthaalpaviljoen creëert de suggestie van een binnenhof, gebaseerd op de historische situatie. Opvallend zijn de overtuigende vernieuwing van de belvédèreconstructie op de voorgevel, de neogotische polychrome schilderingen in de inkomhal en de doordachte aanpak van de middeleeuwse bidkapel van Lodewijk van Gruuthuse. Met vernieuwde zalen en een nieuw concept is dit museum klaar voor de 100.000 bezoekers die er elk jaar langskomen.  

De Sint-Niklaaskerk in Westkapelle - laureaat

In 1996 beschermde de Vlaamse overheid de Sint-Niklaaskerk in Westkapelle als monument en haar omgeving als dorpsgezicht. Het dorp gebruikte het gebouw voor de eredienst, tot een hevige brand het in 2013 bijna volledige in de as legde. Zeven jaar later heeft de kerk een nieuwe bestemming gekregen, met naast een sacraal ook een seculier gedeelte. Het sacrale gedeelte van het gebouw is een nauwgezette reconstructie van de oorspronkelijke plannen en ademt een intieme sfeer uit. Het seculiere gedeelte is ingericht als gemeenschapsruimte, met een bar, een berging, vergaderruimtes, toiletten en een inklapbare tribune. Dit project toont dat het mogelijk is om ‘verloren’ erfgoed te transformeren met respect voor het verleden. Sporen van de brand zijn overal zichtbaar gelaten, wat de kerk een bijzondere charme geeft. Nieuwe elementen zoals de gedeeltelijk transparante torenspits in metaal en de glasramen met rurale motieven brengen dit gebouw binnen in het heden. Het kan nu opnieuw een rol van betekenis gaan spelen in het dorpsleven. 

Atelier Mestdagh - winnaar van de eervolle vermelding

Atelier Mestdagh is een artistiek glasatelier dat in de erfgoedsector bekend staat als een kwaliteitsmerk. Zij realiseerden Al drie generaties lang houdt de familie Mestdagh het glas-in-loodambacht springlevend. Ze waken over het behoud van de kennis en de kunde, vertalen het naar hedendaagse toepassingen, en ontwerpen modern glas-in-lood met respect voor het traditioneel vakmanschap. De stichter van het atelier, Albert Mestdagh, werd opgeleid door Hendrik Coppejans himself, één van de grote Gentse Neogotische glazeniers. Dat maakt van Mestdagh het laatst overgebleven glasatelier met roots in de Neogotiek.

2019 - Niet-publiek toegankelijk erfgoed

gildehuis Vrije Schippers

Het gildehuis van de Vrije Schippers in Gent - winnaar

Het gildehuis van de Vrije Schippers is een van de best bewaarde gildehuizen aan de Graslei in Gent. De gilde van de Vrije Schippers kocht het pand in 1530. Het historische dubbelhuis is vandaag herbestemd als werkplek voor het Gentse Havenbedrijf. In de totaalrestauratie zijn zowel de historische gevels als interieurs op een voorbeeldige wijze aangepakt, gestoeld op een uitgebreid interdisciplinair wetenschappelijk en historisch onderzoek. Dit project gaf een stimulans aan de lokale economie, met onder meer een een retour naar de ontginning van de Balegemse zandsteen. Het zeer genuanceerde herstel van de historische structuren is aangevuld met een goed vormgegeven aanbouw met hedendaags comfort. Er is gelet op alle details.

De Norbertuspoort - laureaat en winnaar van de publieksprijs

De Norbertuspoort in Leuven is het noordelijke poortgebouw van de site Abdij van Park. Het eens vervallen gebouw is opgewaardeerd tot een passend kader om oude muziek te beleven. De poort herbergt een documentatiecentrum, een sound laboratorium, een digitale bibliotheek en diverse vergader- en werkplekken. De afwerking en inrichting vormen een totaalconcept. Meubilair en details zijn afgestemd op het historische gebouw en houden rekening met hedendaagse noden. De kwaliteit van de keuzes draagt bij tot de globale herwaardering en toekomst van de historische abdijsite. 

Hof ter Beemt - laureaat

In Zingem sloegen zeven jonge gezinnen de handen in elkaar. Ze maakten van de 300 jaar oude hoeve Hof Ter Beemt een nieuwe thuis. De restauratie is zo ecologisch en energiezuinig mogelijk uitgevoerd en heeft tegelijk respect voor het authentieke karakter van de site. Ecologie en erfgoed vormen er een volmaakte tandem. De als monument beschermde tuin werd in één beweging mee gerestaureerd. Dit woonproject is een creatief voorbeeld van hoe je een dorpskern kan verdichten door erfgoed een nieuwe bestemming te geven. Het inspireert op het vlak van de omgang met het erfgoed, maar ook op het vlak van cohousing, ecologisch bouwen en sociale cohesie.

Wouter Callebaut - winnaar van de eervolle vermelding

Wouter Callebaut ontving een eervolle vermelding voor zijn werk aan het gildehuis van de Vrije Schippers. De architect stelt met zijn bureau Callebaut-architecten al jaren als missie voorop om te focussen op ‘dynamisch behoud’. Het bureau zoekt altijd naar een evenwicht tussen de herwaardering van een gebouw en de nieuwe functie-invulling. Hiervoor omringen de architecten zich met academici uit diverse onderzoekdisciplines en erfgoedexperten.

2018 - Publiek toegankelijk erfgoed

Eperon d'Or Izegem

De schoenfabriek Eperon d'Or in Izegem - winnaar en winnaar van de publieksprijs

Eperon d’Or in Izegem is een rijk gedecoreerd industrieel pand dat getuigt van de economische geschiedenis van deze stad. De voormalige schoenfabriek herbergt nu onder meer het schoenen- en borstelmuseum. De details in exterieur en interieur zijn nauwkeurig opgeknapt, op basis van een uitgebreid vooronderzoek. Zowel op de bovenverdieping als beneden zijn er nieuwbouwvolumes geïntegreerd. Ze vormen een elegante hedendaagse aanvulling op de bestaande historische structuren en maken van dit gebouw een multifunctioneel geheel.

De Heilige Geestsite in Mechelen - laureaat

In Mechelen kan je opnieuw van (poppen)theater genieten op de Heilige Geestsite onder de Sint-Romboutstoren. Het historische deel van het gebouw is aangevuld met een nieuwbouwvolume dat conceptueel en vormelijk een meerwaarde vormt. Er zijn twee theaterzalen, een repetitieruimte en een café in ondergebracht. De meest kwetsbare gedeeltes van het gebouw hebben hierdoor ruimte om opnieuw te schitteren. Door een verbinding te voorzien met het cultuurplein achter de site is er een bijzondere dynamiek gecreëerd tussen het erfgoed en de stad, waardoor de hele buurt opleeft. 

Belevingscentrum Het Moment in Scherpenheuvel-Zichem - laureaat

In Scherpenheuvel-Zichem bestaat er een bijzonder grote samenhang tussen het erfgoed en zijn omgeving. Om de druk bezochte abdij van Averbode beter te beheren, werd jaren geleden een masterplan uitgewerkt. Belevingsscentrum Het Moment is een van de sluitstukken van dat plan. Bezoekersstromen worden langs de buitenkant van de abdijmuren naar het nieuwe centrum geleid. Daar bevindt zich een abdij- en boekenwinkel, een huisbrouwerij, een kaasrijperij, een bakkerij en een brasserie. Het geheel fungeert als een toegangspoort om het omliggende gebied De Merode te ontdekken. De restauratie is subtiel en laat het erfgoed spreken.

Schrijnwerker Frans Willems - winnaar van de eervolle vermelding

Tijdens de prijsuitreiking van de Onroerenderfgoedprijs 2018 beloonde de jury schrijnwerker Frans Willems met een Eervolle vermelding voor zijn werk aan de pastorie van Meusegem in Wolvertem. Frans voorzag de prachtige salons op het gelijkvloers en het appartement op de verdieping van mooie houten vloeren en verstevigde de draagstructuren, zodat ook alle plafonds bewaard konden blijven. In andere projecten schakelt men relatief snel over op een vervanging. Hier kon dankzij Frans Willems bijna al het originele schrijnwerk bewaard blijven, inclusief het deur- en raambeslag. Een knap staaltje, dat navolging en dus ook een eervolle vermelding verdient.

Heetveldemolen in Tollembeek - winnaar van de Prijs participatie

De Heetveldemolen in Tollembeek wint de Prijs participatie. Deze extra award reikten we in 2018 eenmalig uit naar aanleiding van het Europees Erfgoedjaar. De Prijs participatie beloont een project met een sterk uitgebouwd maatschappelijk luik. De Heetveldemolen komt tegemoet aan deze vraag. De beherende vzw maakte van deze molen een spil , die allerlei soorten mensen bij elkaar brengt rond een eeuwenoud ambacht. Folklore, educatie, onderzoek, techniek, duurzame energie, eerlijke handel, kunst, … het zijn allemaal terreinen waarin deze vzw investeert, zowel op regionaal als op nationaal en soms zelfs op internationaal niveau. Dat sluit aan bij de ambitie van Europa om de Europese identiteit te versterken via onder meer lokaal erfgoed.

2017 - Niet-publiek toegankelijk erfgoed

Kasteel Boterberg

Kasteel Boterberg in Kalmthout - winnaar

In 1846 koopt ene Paul Moons 120 hectare bossen en heiden, waarop zijn kinderen een kasteeltje in neo-renaissancestijl laten bouwen. De Antwerpse bankier Hector Carlier laat het kasteel begin 20ste eeuw grondig uitbreiden en herinrichten. Na de dood van de laatste dochter van Carlier, realiseert een Antwerpse projecteigenaar op het domein een cohousingproject. De bijgebouwen krijgen een nieuwe functie als woning. In het kasteel vind je een loft, twee gastenkamers, kantoren en een aantal gemeenschappelijke ruimtes.

Donjon van het kasteel van Nevele - laureaat en winnaar van de publieksprijs

Wanneer de familie Schelstraete de achterbouw van hun 19de eeuw kasteel laat verbouwen, komt een verrassing aan het licht. De muren van dit gedeelte behoren tot een oude woontoren met een geschiedenis die teruggaat tot de 11de eeuw. De eigenaars spelen onmiddellijk in op de ‘vondst’ van de donjon. Ze laten een uitgebreid historische onderzoek uitvoeren. Van de oude muren maken ze de blikvanger van de hele restauratie. 

Architectenwoning Dessauvage in Loppem - laureaat

Deze villa is een architecturale parel van het modernisme, gebouwd voor en door architect Marc Dessauvage in 1978-1980. Het was zijn eigen woning; als het ware een zuivere vertaling van zijn ideeën. Na meer dan tien jaar van leegstand verwerft een jong koppel het gebouw. Ze slagen erin om van een ruïne opnieuw een thuis te maken. Met een aantal vernieuwende ingrepen brengen ze dit pand op het vlak van energiewaarden binnen in de 21ste eeuw. De tuin, die een belangrijke rol speel in het totaalconcept, krijgt een grondige opknapbeurt. De binnenruimte behoudt het ruwe karakter dat eigen is aan het brutalisme. 

Atelier Allerhanden - winnaar van de eervolle vermelding

Atelier Allerhanden ontving een Eervolle vermelding voor hun werk aan een beschermd herenhuis in Diest. Dit klassieke gebouw uit 1876 werd geen laureaat van de Onroerenderfgoedprijs 2017. Toch zag de jury de merites van dit project. Dankzij de visie, het vakmanschap en het doorzettingsvermogen van de betrokken aannemers konden zij een prachtig eindresultaat neerzetten. In plaats van zich te richten op de geijkte restauratiemethoden zijn ze zelf op zoek gegaan naar verloren kennis over authentieke materialen en het herstel daarvan. Met een uitzonderlijke werklust hebben ze de tijd genomen om het erfgoed op een vakkundige manier af te werken, zonder overhaaste beslissingen. Daarin hebben ze een enorm engagement getoond, naar het erfgoed en naar elkaar toe.

2016 - Publiek toegankelijk erfgoed

De Roma

De Roma in Antwerpen - winnaar en winnaar van de publieksprijs

De Roma is een voormalige cinema in art-decostijl. Het was lange tijd de grootste filmzaal van Antwerpen en werd ook gebruikt voor variététheater. Nadat de Roma in 1982 de deuren sloot, stond de cultuurtempel twintig jaar leeg. Enkele gemotiveerde culturele actoren uit de buurt vonden dat een spijtige zaak. Zij overtuigden de eigenaar en mochten de bouwval op eigen risico opknappen. Hiervoor zochten zij zelf de nodige middelen bij elkaar via sponsoring en premies. Voor de realisatie deden ze een beroep op professionele hulp, maar vooral ook op honderden vrijwilligers.

Het spoorwegfort in Duffel - laureaat

Ons land liet in het laatste kwart van de 19de eeuw een spoorwegfortje bouwen in Duffel, om de spoorlijn tussen Brussel en Antwerpen te verdedigen. Het fort verloor zijn militair nut na de Eerste Wereldoorlog. De militaire huisbewaarder en zijn gezin leefden er nog tot 1972. Daarna stond het gebouw veertig jaar leeg. In 2009 kocht de vzw Kempens Landschap het fort aan. Ze herbestemden het gebouw tot een tentoonstellingsruimte en brasserie. Een aantal ruimtes en gangen lieten ze bewust voor wat ze waren, rekening houdend met de tientallen vleermuizen die er intussen in huisden. 

Neanderthalersite Hezerwater in Veldwezelt - laureaat

Hezerwater is een archeologische site vlakbij de Nederlandse grens, aan de Oostzijde van het Albertkanaal. Daar werden bij graafwerken sporen van neanderthalers teruggevonden. Op de site is bewijsmateriaal aanwezig van vermoedelijk vier verschillende neanderthalerjachtkampen in de vallei van het Hezerwater, een bijrivier van de Maas. Een vijfde plekje op de site kan geïnterpreteerd worden als een open vuursteengroeve. De sporen leren je hoe de neanderthalers leefden. Het zijn de oudste bewoningsporen van Vlaanderen.